گۆڕین و دیاردە مۆڕفۆلۆژی و واتاییەکان لە زمانی کوردیدا

Conversion Kurdish Language:A Morphological Study

Chiya Taher Khalid1, Sherwan Husen Hemed2

Soran Education1, College of Basic Education, Raparin University2

DOI: http://doi.org/10.31918/twejer/2252.3

Download Full text



پوختە:

ئەم توێژینەوەیە بە ناونیشانی (گۆڕین و دیاردە مۆڕفۆلۆژی و واتاییەکان لە زمانی کوردیدا)يە، هەوڵێکە بۆ شیکردنەوەی پەیوەندیی نێوان پڕۆسەی "گۆڕین" لەگەڵ هەر یەک لە دیاردە مۆڕفۆلۆژییەکان و دیاردە واتاییەکان، هەوڵدراوە گۆڕین وەکو چەمک و زاراوە بناسرێنرێت و پەنجە بخرێتە سەر هۆکارەکانی گۆڕین، توێژینەوەکە گریمانەی ئەوە دەکات، کە گۆڕین وەکو پڕۆسەیەکی وشەڕۆنان پەیوەندی بە هەندێ دیاردەی تری مۆڕفۆلۆژی هەیە، جیا لەمەش گۆڕین پەیوەندی بە دیاردە واتاییەکانەوە هەیە، پەیوەندییەکان شیکراونەتەوە ئاستی ئەو پەیوەندییانەش خراوەنەتەڕوو.

وشە کلیلییەکان: پڕۆسەی گۆڕین، دیاردە مۆڕفۆلۆژییەکان، دیاردە واتاییەکان، هۆکارەکانی گۆڕین.


 

سەرچاوە کوردییەکان

- ئەوڕەحمانی حاجی مارف(2014)، ڕێزمانی کوردی وشەسازی، بەرگی یەکەم، بەشی سێیەم ئاوەڵناو، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.

- ئەردەوان تۆفیق فەتاح شێروانی(2015)، پۆلگۆڕینی وشە لە ڕستەسازیی زمانی کوردی، نامەی ماستەر، کۆلیژی زمان، زانکۆی سەڵاحەددین.

- بێخاڵ عبداللە سعید(1989)، واتاسازی وشە، نامەی ماستەر، کۆلیژی ئاداب، زانکۆی سەڵاحەددین.

- تاڵیب حوسێن عەلی(2014)، هەندێ لایەن لە پەیوەندی نێوان ڕستە و واتا لە کوردیدا، چاپخانەی حاجی هاشم، هەولێر.

- تاڵیب حوسێن عەلی(2011)، واتاسازی، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.

- حاتم ولیا محمد(2019)، مۆڕفۆلۆجیی، چاپی یەکەم.

- دەروون عبدالرحمن ساڵح(2012)، ئیکۆنۆمی لە ئاستەکانی زمانی کوردیدا، چاپخانەی حاجی هاشم، هەولێر.

- سازان رضا معین(2005)، واتا و دەوروبەر، نامەی ماستەر، کۆلێژی پەروەردە، زانکۆی سەڵاحەددین.

-سەعید کەرەمی(1396)، وشەناسیی زمانی کوردی، چاپی یەکەم، پەخشانگای زانستگای کوردستان.

-شێرکۆ حەمە ئەمین قادر(2002)، مۆڕفیمە لێکسیکی و ڕێزمانییەکان و ئەرکیان لە دیالێکتی گۆراندا، کۆلێژی زمان، زانکۆی سلێمانی.

- شنۆ عەوڵا حەمەدئەمین(2014)، فرەئەرکی لە زمانی کوردیدا، ماستەرنامە، زانکۆی کۆیە، کۆلێژی پەروەردە.

- شیروان حسێن خۆشناو (2016)، توانای مۆڕفیمی بەند لە دەوڵەمەندكردنی فەرھەنگ و ڕاپەڕاندنی ئەركی سینتاكسدا، دەزگای چاپ و پەخشی نارین، ھەولێر.

-عەبدولواحید موشیر دزەیی(2014)، ڕێزمانی کوردی، چاپی یەکەم، چاپخانەی ئاوێر، هەولێر.

- عەبدولواحید موشیر دزەیی (2014)، واتاسازی وشە و ڕستە، چاپی سێیەم، هەولێر.

-عەبدوڵڵا عەزیز محەمەد(1990)، گۆرانی واتای وشە لە زمانی کوردیدا، نامەی ماستەر، کۆلێژی ئاداب، زانکۆی سەڵاحەددین.

-عەبدولسەلام نەجمەدین عەبدوڵڵا(2007)، شیکردنەوەی دەقی شیعری لە ڕووی زمانەوانییەوە، نامەی ماستەر، زانکۆی سەلاحەددین، هەولێر.

-عبداللە شاڵی، عزالدین مصظفی، امین علی، نوری علی امین، فریدون علی امین، علاءالدین سجادی(2021)، زمان و ئەدەبی کوردی پۆلی دوازدەهەمی ئامادەیی، چاپی چواردەهەم، بەڕێوەبەرایەتی گشتی پڕۆگرام و چاپەمەنییەکان.

- کامران ڕەحیمی(1386)، بنەماکانی وشەسازی و وشەڕۆنان لە زمانی کوردیدا، چاپی یەکەم، کتابخانە ملی ایران، سقز.

- کوروش سەفەوی(2006)، چەند لایەنێکی واتاسازی، و: دلێر سادق کانەبی، چاپخانی وەزارەتی پەروەردە، هەولێر.

- کلۆد جێرمان و ڕیمۆ لۆبلان(2006)، واتاسازی، و: یوسف شەریف سعید، دەزگای توێژینەوە و بڵاوکردنەوەی موکریانی، هەولێر.

- محمەد معروف فتاح(2011)، زمانەوانی، چاپی سێەم، چاپخانەی حاجی هاشم، هەولێر.

- محەمەدی مەحویی(2010)، مۆڕفۆلۆژیی و بەیەکداچوونی پێکهاتەکان، بەرگی یەکهەم، وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی، زانکۆی سلێمانیی.

-نەرمین عومەر ئەحمەد(2010)، بەبەرهەمی لە مۆڕفۆلۆژیی کوردیدا، نامەی ماستەر، کۆلێژی زمان، زانکۆی ساێمانی.

- نەریمان عەبدوڵڵا خۆشناو(2014)، ڕێزمانی کوردی، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.

سەرچاوەی ئینگلیزی

- Alessandra Vicentini(2003), The Economy Principle in Language, www.Lendonline.it⁄mpw⁄.

- Jan Don(2005), On Conversion, Relisting and zero derivation, www.skase.sk.com.

- Kim, Ga hyun(2010), Synchrony and Diachrony on Conversion in English, University of Edinburgh.

- Laurie Bauer, Salvador Valera(2005), Approaches to Conversion-Zero Derivtion, munster, Germany.

-Sandor Martsa(2013), Conversion in English A Cognitive Semantic Approach, Cambridge Scholars.

-Sebastian Lobner(2013), Understanding Semantics, by Roultedge.

سەرچاوەی عەڕەبی

-أبوالقاسم محمود بن عمر بن أحمد(1993)، المفصل في صیغة الاعراب، مکتبة الهلال، بیروت.

-علي بن مؤمن بن محمود الحضرمی الاشبیلي(1996)، الممتع الکبیر في التعریف، مکتبة لبنان.

سەرچاوەی فارسی

- ارمان ذاکر(1392)، فرایند تبدیل در زبان فارسی رویکردی نقشی-متنی، دانشگاە علامە طباطبائی، دانشکدە ادبیات و زبان های خارجی.

- فائزە ارکان، همینە حیدر پور بیدگلی(1399)، صرف رویکرهای نظری و کاربرد انها در تحلیل زبان فارسی، چاپ اول، سمت، تهران.

- ویداد شقاقی(1386)، مبانی صرف، تهران.

 

 

 

مخلص

هذا البحث الموسوم (التغییر والظواهر الصرفیة والدلالیة في اللغة الکوردیة) محاولة لتحلیل العلاقة بین عملیة "التغییر" مع کل من الظواهر الصرفیة والظواهر الدلالیة. اذ یحاول البحث التعریف بمصطلح "التغییر" ویسلط الضوء علی أسباب التغییر. ویخمن البحث أن التغییر بوصفە عملیة بناء الکلمات لە علاقة بظواهر صرفیة اخری، وکذلک لە علاقة بالظواهر الدلالیة، فحللت تللک العلاقات و عرضت مستویاتها.

الکمات المفتاحیة: عملیة التغییر، الظواهر الصوفیة، الظواهر الدلالیة، أسباب التغییر

Abstract

This research study is entitled the "Conversion Kurdish Language: A Morphological Study", attempts to investingate and analyses the relation between conversion along with morphological and semantic phenomena. Also, it focuses on defining conversion as a concept and shed light on the reasons bhind applying conversion. This study hypothesizes that conversion, as a word-formation process, related to some other morphological phenomena. In addition that the conversion is related to other semantic phenomena. Therefore, the relationship is identified, and the level of these relations are well illustrated.

Keywords: Conversion process, Morphological phenomenon, Semantic phenomenon, Conversion Factors.