شیعرییه‌تى شیعرى فێركارى وه‌ك ئه‌زموونێك له‌ ئه‌ده‌بى كوردى


The poetry of teaching poetry as an experience in Kurdish literature
Mohsin Ahmed Omar
Kurdish Department, College of Languages, Salahaddin University

پوختە

بابه‌تى سه‌ره‌كیى ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ شیعرییه‌تى شیعرى فێركارییه‌ وه‌ك ئه‌زموونێك له‌ ئه‌ده‌بى كوردی، هه‌وڵده‌ده‌ین وه‌ڵامى پرسیارێكى سه‌ره‌كى بده‌ینه‌وه‌: شیعرییه‌تى شیعرى فێركارى له‌ چیدایه‌. له‌ هه‌نگاوى یه‌كه‌م، بۆ چوونه‌ناو قووڵایى بابه‌ته‌كه‌، باس له‌ شیعرى فێركارى ده‌كه‌ین: شیعرى فێركارى چیه‌؟ ئایه‌ شیعرى فێركارى جۆرێكى  Genre  شیعرى (یان ئه‌ده‌بى) سه‌ربه‌خۆیه‌ یان بن جۆرێكى شیعرى Spice   یان فۆڕمێكى شیعرى Form   تایبه‌ته‌؟ هه‌نگاوى دووه‌م باس له‌ ئه‌زموونى شیعرى فێركارى ده‌كه‌ین له‌ ئه‌ده‌بى كوردى و به‌راوردى ده‌كه‌ین له‌گه‌ڵ ئه‌زموونى شیعرى فێركاریى هێلینى و فرانسى: وه‌ك مێژوو و وه‌ك به‌رهه‌مهێنانى تێكستى فێركارى. وه‌ڵامى ئه‌و پرسیاره‌ش ده‌ده‌ینه‌وه‌، ئایا‌ ئه‌مڕۆ ئه‌م جۆره‌ شیعره‌ له‌ ئه‌ده‌بى كوردى به‌رهه‌مده‌هێنرێ یان بۆته‌ جۆرێكى شیعرى به‌سه‌رچوو. هه‌نگاوى سێیه‌م: باس له‌ شیعرییه‌تى شیعرى فێركارى ده‌كه‌ین، بنچینه‌ و بنه‌ماكانى شیعرییه‌تى ئه‌م جۆره‌ شیعره‌ له‌ چیدایه‌؟ پاشان ئه‌نجامى توێژینه‌وه‌كه‌ وه‌ك خاڵى دوایى پێشكه‌ش ده‌كه‌ین.

وشه‌ كليلییەکان: شيعرييه‌ت، شيعرى فێركارى، جۆرى شيعرى، فۆڕمى شيعرى، شيعرى كوردى.

   سه‌رچاوه‌كان:

 به‌ زمانى فرانسى

 

-        Cohen. Jean, 1966. Structure du langage poétique. Champs Essais. Paris.

-        Combe. Dominique, 1992. Les genres Littéraires. Hachette supérieur. Paris.

-        Gardes Tamine, Joëlle et Hubert, Marie-Claude. (2004). Dictionnaire de critique littéraire. Armand Colin.

-        Genette. Gérard. (1992) Esthétique Poétique.  Essais. Seuil. Paris

-        Nourissier, François. (1997). Préface de. Dictionnaire des Genres et notions littéraires. Albin Michel. Paris.

-        Javier. Del Prado Biezma, 2005. Deux procédés de la poéticité moderne. In: Bulletin Hispanique, tome 107, n°1.

-        Robert, 1995. Dictionnaire de Robert. Nouveau Petit Robert.

-        Veserrini. Pierre, 2015. La poésie didactique dans l‌Antiquité : une invention des Modernes. Anabase. Numéro 21.p.26

-        Volk. Katharina. 2002. The Poetics of Latin Didactic. Lucretius. Vergil. Mailius. Oxford Universiy Presse.

-        Wanlin. Nicolas, 2014.  Le poème didactique : un genre réactionnaire ?  La Révolution française. 7 | 2014, mis en ligne le 31 décembre 2014.

 

به‌ زمانى فارسى

- احمدى. دكتر جمال، تاریخ ادبیات كردى. سنندج. 1352.

 به‌ زمانى كوردى

- موده‌ریس. مه‌لا عه‌بدولكه‌ریمى 1391، دوو ڕشته‌. فه‌رهه‌نگێكى عه‌ره‌بى كوردییه‌ به‌ هه‌ڵبه‌ست. انتشارات كردستان. سنندج. 

- گۆران (1386) ديوانى گۆران. چاپى سێيه‌م. نشر پانيز. سنه‌.

- ئاشنا. ئومێد و مفتى، عه‌بدولكه‌ريم (1990) ديوانى پێنجوێنى. كۆكردمه‌وه‌ و ئاماده‌كردنى. پێداچوونه‌وه‌ى عوسمان هه‌ورامى. به‌غدا.

- زيوه‌ر، به‌ختيار (2008) ديوانى به‌ختيار زيوه‌ر. ئاماده‌كردنى محموود زيوه‌ر. چاپى سێيه‌م.هه‌ولێر. ئاراس.

 

Abstract

The main theme of this research discusses the poetic of didactic poetry in Kurdish literature. We try to enhance the Kurdish experience in this field, specifically the place didactic poetry in this kind of literature.  It dates back to the preceding centuries. In this research, we attempt to answer several essential questions which are deeply addressed, such as: what is didactic poetry? Is it a separate literary genre or is it a kind of poetry? We compare this Kurdish experience to that of the Greco-French. In the last chapter we try to determine the poetic characteristic of this kind of poetry, by asking an urgent question. What is the use of this kind of poetry today? Is it still productive or is it some sort of old-fashioned poetry?

Keyword: Poetcity, didactic, poetic genre, poetic form, Kurdish poetry.