روانكاوى شخصيت مم در روايت مم و زين بر اساس الگوی انسانگرایانه راجرز


The psychoanalysis of Mam's character in the narrative of Mam and Zin based on Rogers's humanist model
Jihad Shukri Rasheed
Persian Language Department, College of Languages, Salahaddin University

چکیده

 یکی از مکاتب جدید در علم روانشناسی، انسانگرایی است که این مکتب به بررسی نیازهای آدمی و گرایش­های فطری او می­پردازد و "کارل راجرز" از جمله روانشناس انسانگرایی است که با دیدی مثبت به انسان و توانایی و خلاقیت­هایی او می­نگرد و نیز به بررسی انسان کامل و راه­های رسیدن به تحقق وی می­پردازد. از اصلی­ترین موضوعی که محقق در مثنوی "مم و زین"، بدان می­پردازد، تبیین پدیدار­شناختی شخصیت "مم" از دیدگاه انسان "کامل راجرز" است که هدف اصلی این پژوهش است. ماهیت انسان و کمال او از مباحث مهمی است که احمد خانی با توجه به شخصیت "مم" نگرش خاصی نسبت به این موضوع داشته است. از این رو، با کاربرد نظریه انسانگرایانه "کارل راجرز" می­توان بسیاری از اندیشه­های خانی را تبیین کرد و دریافت که تا چه اندازه با نظریه کارل راجرز همسویی و همخوانی داشته است تا آشکار گردد که خانی در مثنوی "مم و زین" به مباحث روانشناختی روی آورده که دریافت و استخراج این نظریات نیازمند پژوهش­های تازه متخصصان علم روانشناسی بر روی متن ادبی است. نتایج حاصل آمده از این پژوهش نشان می­دهد که احمد خانی با تأکید بر شخصیت "مم"، به گونه­ای ویژه به دنبال ارائه و بازسازی یک الگوی متعالی از انسان به کمال رسیده و شخصیت روانی بوده و تمامی تلاش خود را در جهت تبیین نظامی منطقی و کارآمد برای انسان­سازی مصروف داشته است که شباهت و قرابت فراوانی با الگویی که راجرز برای رسیدن به شخصیت سالم و خودشکوفا ارائه می­دهد، وجود دارد و معیارهای کلی راجرز درباره­ی شخصیت سالم از جمله آمادگی کسب تجربه، زندگی هستی دار، اعتماد به ارگانیسم خود، احساس آزادی و خلاقیت در شخصیت "مم" مصداق دارد.

واژه­های کلیدی: کارل راجرز، حماسه "مم و زین"، مکتب انسانگرایی، نظریه خودشکوفایی، مم.

 

کتابنامه

-     احمدی، ثریا و مرادی، سعیده (1390)، اگزیستانسیالیسم دین و اخلاق، تهران: علم.

-     پالمر،مایکل (1385). فروید، یونگ و دین، ترجمه محمد دهقانپور و محمدی، تهران: رشد.

-     پراودفوت، وین(1383)، تجربه­ی دینی، ترجمه عباس یزدانی، قم: طاها.

-     پورافکاری، نصرت­اله(1382)، فرهنگ جامع روانشناسی و روان پزشکی و زمینه­های وابسته، انگلیسی-فارسی، 2 جلدی، چاپ هفتم، تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.

-     خانی، احمد(2008). "مم و زین"، ترجمه د.شیرزاد شفیع بارزانی، چاپ اول، اربیل: انتشارات دانشگاه صلاح­الدین.

-     --------- (1962). "مم و زین". ترجمه م. هژار. هه­ولێر: ئاراس.

-   ---------- (2012). "مم و زین"، ترجمه شیرزاد بارزانی، اربیل: انتشارات دانشگاه صلاح­الدین.

-     دارابی، جعفر(1388)، نظریه­های روانشناسی شخصیت، چاپ اول، تهران: آییژ.

-     دی نای، رابرت (1381)، سه مکتب روانشناسی؛ دیدگاه­های فروید، اسکینر و راجرز، ترجمه شید احمد جلالی، تهران: انتشارات پادرا.

-     راجرز، کارل(1369)، درآمدی بر انسان شدن دیدگاه یک درمان­گرا از روان درمانی، ترجمه قاسم قاضی، تهران: انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی.

-     راجرز، کارل(1390)، هنر انسان شدن، ترجمه­ی مهین میلانی، تهران: فرهنگ نشر نو.

-     راس، آلن (1375) روان­شناسی شخصیت؛ نظریه­ها و فرآیندها، ترجمه­ی سیاوش جمال­فر، چاپ دوم، تهران: نشر روان.

-     رایکمن، ریچارد. ام (1391)، نظریه­های شخصیت، ترجمه مهرداد فیروز بخت، چاپ دوم، تهران: ارسباران.

-     سلیگمن، مارتین، روزنهان، دیوید (1382)، آسیب­شناسی روانی، ترجمه سید یحیی محمدی، چاپ سوم، تهران: ارسباران.

-     سیاسی، علی اکبر(1381)، نظریه­های شخصیت یا مکاتب روانشناسی، تهران: دانشگاه تهران.

-     شریعت باقری، محمدعلی و عبدالملکی، سعید (1387)، تحیلی روانشناختی خودشکوفایی از دیدگاه مولانا و راجرز، چاپ دوم، تهران: نشر دائره.

-     شفیع آبادی، عبدالله و ناصری، غلامرضا (1380)، نظریه­های مشاوره و روان درمانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

-     شعاری نژاد، علی اکبر(1370)، روان شناسی عمومی، جلد اول، چاپ چهارم، تهران: توس.

-     شکرشکن، حسین، نفیسی و غلامرضا و دیگران، (1382)، مکتب­های روانشناسی و نقد آن، چاپ سوم، تهران: سمت.

-     شکری رشید، جیهاد (2018)، تقابل عقل و عشق در مثنوی "مم و زین"، شماره 22، جلد 3، مجله علوم انسانی دانشگاه صلاح الدین، صص 262- 281.

-     --------------- (2015)، سیر سفر "مم"در روایت "مم و زین" بر اساس الگوی «سفر قهرمان» جوزف کمپبل، شماره 19، جلد 4، مجله علوم انسانی دانشگاه صلاح­الدین، صص 85-106.

-     شولتز، دوان (1382)، روانشناسی کمال، ترجمه گیتی خوشدل، چاپ دهم، تهران: نشر پیکان.

-     --------- (1384)، نظریه­های شخصیت، ترجمه یوسف کریمی و همکاران، چاپ چهاردهم، تهران: اسباران.

-     --------- (1375)، تاریخ روانشناشی نوین، ترجمه علی اکبر سیف و همکارن، چاپ سوم، تهران: رشد

-     فلین، تواس (1391) اگزیستانسیالیسم، ترجمه حسین کیانی، تهران: بصیرت.

-     قاضی، قاسم (1383)، نظریه­ها و روشهای مشاوره و روان درمانی، اصفهان: جنگل.

-     کاشانی صفار، عبدالحمید(1379)، مقایسه انسان کامل از دیدگاه امام علی و کارل راجرز، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.

-     کلنبرگر، جی(1384)، کرکگور و نیچه، ترجمه­ی ابوتراب سهراب و الهام عطاردی، تهران: نگاه.

-     کمپبل، جوزف. (1386). قهرمان هزار چهره، ترجمه­ی شادی خسرو پناه، مشهد: گل آفتاب.

-     ---------- (1377). قدرت اسطوره، ترجمه عباس مخبر، تهران: مرکز.

-     مزلو، آبراهام (1387). مذهب، ارزش­ها و تجربه­های والا، ترجمه علی اکبر شاملو، تهران: آگه.

-     ناظر زاده کرمانی، فرهاد (1377)، گزاره گرایی در ادبیات نمایشی، چاپ دوم، تهران: سروش.

-     هاشمی، جمال (1378)، سعدی و روان شناسی نوین، تهران: شرکت سهامی انتشار.

-     همو  (1369)، روانشناسی کمال، ترجمه گیتی خوشدل، چاپ پنجم، تهران: نشر نو.

-     ---- (1385)، انسان کامل، چاپ دوم، تهران: انتشارات صدرا.

-    Negus, K. and Pickering, M. (2004).Creativity, Cultural Value and Communication. London: Sage publications.

 

 

پۆخته

یەکێک لە قوتابخانە نوێیەکانی زانستی دەرونناسی، مرۆڤ تەوەرییە، ئەو قوتابخانەیە ویستەکانی مرۆڤ و لایەنی سروشتی مرۆڤ هەڵدەسەنگێنێ. کارل راجرز لەو دەرونناسە مرۆڤ تەوەرانەیە کە بە شێوەیەکی ئەرێنی چاو لە مرۆڤ و توانایی و داهێنانی مرۆڤ دەکا. هەروەها مرۆڤی پێگەیشتوو و ڕێگاکانی بوون بە مرۆڤێکی پێگەیشتوو دەست نیشان دەکات. گرنگترین بابەت کە ئەحمەدی خانی لە داستانی مەم و زیندا لەبارەی دەدوێ، ڕوونکردنەوەی چۆنیەتی کەسایەتی مەم لە ڕوانگەی مرۆڤی پێگەیشتووی راجزەوەیە کە مەبەستی سەرەکی ئەم تۆێژینەوەیە. کەسایەتی و پێگەیشتنی مرۆڤ لەو باسە گرنگانەیە کە ئەحمەدی خانی بە پێی کەسایەتی "مەم" بەشێوەیەکی تایبەت لێی ڕووانیوە. کە واتە بە سوود وەرگرتن لە بیروڕای مرۆڤ تەوەری کارل راجرز دەکرێ بیر و هزری خانی لێکبدرێتەوە و بزانرێ کە بە چ ڕادەیەک لەگەل بیروڕای ڕاجرز یەکتر دەگرنەوە، بۆ ئەوەی دەرکەوێ کە خانی لە داستانی مەم و زیندا پەرژاوەتە سەربابەتی دەرونناسانە. تێگەیشتن لەو بابەتە پێویستی بە توێژینەوە و وردبوونەوەی بووچونەکانى زانستی دەڕونناسی لەسەر دەقە ئەدەبیەکان هەیە. ئەنجامەکانی ئەم توێژینەوەیە نیشان دەدا کە خانی بە پێداگری لەسەر کەسایەتی مەم بە شێوەیەکی تایبەت دەیەوێ نموونەی مرۆڤێکی پێگەیشتوو پێشان بدا. لەو پێناوەدا هەموو هەوڵی خۆی داوە کە بە دروستکردنی بارودۆخێکی گۆنجاو و لۆژیک، مرۆڤێکی پێگەیشتوو بخۆڵقێنێ، له شێوەی ئەو نمونەیە دەچێ کە راجرز بۆ نیشاندانی کەسایەتییەکی پێگەیشتوو بەکاری هێناوە. پێوەرە گشتیەکانی راجرز لەبارەی کەسایەتی پێگەیشتوو بریتین لە ئامادەبوون بۆبەدەست هێنانی ئەزموونی نوێ،ژیانی مانادار، متمانەبەخۆبوون، هەستکردن بە ئازادی کردن و داهێنەربوون کە ئەم بابەتانە لە کەسایەتی مەم دەبێندرێ.

وشە سەرەکییەکان: کارل راجرز، حماسه مەم و زین، انسانگرا، مەم.

  

Abstract

Humanism is considered as one of the novel trends in Psychology which deals with the human innate inclinations and his needs. Karl Ruggers is one of the humanist psychologists who has a positive perspective towards human potentials and creativities. In his works, Ruggers has a special inclination towards the idea of ‘superman’ and the ways that human being could pave the way to make this historical dream come true. The development of Zin’s round identity is one of the essential ideas in Mam and Zin that could be discussed and analyzed via Ruggers’ theory and is carried out in this research. The essence of human perfection is one of the coral arguments that Khani attempts to develop authentically from Mam’s perspective. Therefore, Ruggers’ humanist theory could analyze Khani’s thoughts in a great deal. Such a parallel alignment of Ruggers’ theories and Khani’s psychological thematic inclinations could lead to great conclusions that Khani as a Kurdish classic writer has delt with psychological development of his characters that analyzing them requires advanced contemporary knowledge in humanism and psychology. The results of the research vividly illustrate that Khani through his emphasis on Mam’s dynamic and round character attempts to provide his addressees with a perfect psychological model of the ‘superman’ and has done everything logically possible to characterize Mam; a character that shares a lot with Ruggers’ model of ‘superman’ celebrating the thinker’s psychological traits of a psychologically perfect human such as the potential of acquiring new experiences, living a purposeful life, dependance of self-organism, freedom, and creativity.     

Keywords: Carl Ruggers, The Epic of mam & zin, Humanism, Self-fulfilling theory, mam