تەكنیكی دیالۆگی ناڕاستەوخۆ له‌ شیعری نوێی كوردیدا


The technique of indirect dialogue in modern Kurdish poetry
Fadhil Majid Mahmod, Sara Sdqi Hama Amin
Department of Kurdish/Arabic, College of Languages, University of Sulaimani

Abstract:

Obviously Dialog in the world has been having beneficial effects on drawing together, unite and collecting various ideas about life's humanity,Therefore it is a possible reason for communication and discovering the truth. This is a motive to keep alive human development, It is considered an important role in both the artistic and the literary side, especially in the literary side, it played a prominent role Therefore, we shed light on the importance of this technique in the artistic and literary side in the field of poetry, we find this technique in the literary models and genres that are in conflict with each other, such as (poetry - prose), with the overlapping of the technical aspect, meaning the intent, the means and the artistic and literary mechanisms, especially the art of (dialogue). This research is devoted to (the technique of indirect dialogue in modern Kurdish poetry). The research depended on the analytical descriptive method and applied it to models and examples of the poetry of modern Kurdish poets.

پوختە

ئاشكرایە (دیالۆگ) لە دونیای مرۆڤایەتیدا كاریگەریی گرنگی هەبووە و هەیە بۆ لەیەكتر نزیكردنەوە و یەكخستن و كۆكردنەوەی بیروڕا جیاوازەكانی ژیانی مرۆڤ، جگەلەوەش هۆكارێكی شیاوە بۆ پەیوەندیكردن و دۆزینەوەی ڕاستییەكان، ئەمەش هاندەرێكی كاریگەرە بۆ زیندووهێشتنەوە و گەشەسەندنی هەوڵ و كۆششەكانی ئادەمیزاد، لەلایەنی هونەری و ئەدەبیشەوە ڕۆڵی بەرچاوی بینیوە، هەربۆیە لێرەدا وەك تەكنیكێكی هونەری و ئەدەبی لە بواری شیعردا، بەهۆی ئەو بەناویەكداچوونەی ژانرە ئەدەبییەكانی (شیعر و پەخشان) و تێكەڵبوونی لایەنی تەكنیكی، بە تایبەتی هونەری دیالۆگ، لێكۆڵینەوەكەمان بە ناونیشانی (تەكنیكی دیالۆگی ناڕاستەوخۆ لە شیعری نوێی كوردیدا) بۆ ئەم بابەتە تەرخانكردووە. لێكۆڵینەوەكە، پەیڕەوەی ڕێبازی وەسفیی شیكاری كردووە.

 وشەكلیلییەكان: تەكنیكی دیالۆگ، ڕەهەند، دیالۆگی ناڕاستەوخۆ، دەق، شیعری نوێ، گێڕانەوە.

 الملخص:

من الواضح أن (الحوار) في العالم الانسان كان له دور مهم و أساسي في التقریب و التوحید و تجمیع الآراء المختلفة في جمیع جوانب الحیاتیە الإنسانیة، كما أنه من أحد الأسباب المعقولة و المندمجە من أجل الأتصال و المحادثة و كشف الحقائق. ویعد هذا وسیلة مهمة من أجل البقاء حیا و كذلك تطور و تقدم محاولات الإنسان في الحیاة، ویعد دورا مهما في كلا الجانبین الفني والأدبي ولاسیما في الجانب الأدبي لعب دورا بارزا. لذلك نلقي الضوء علی أهمیة هذا التكنیك في الجانب الفني و الأدبي في مجال الشعر، نجد هذا التكنیك في النماذج و الأنواع الأدبیة المتضدالة مع بعضها البعض مثل (الشعر – النثر)، مع تداخل الجانب التكنیكي أي القصد الوسائل و الآلیات الفنیة والأدبیة ولاسیما فن (الحوار)، و خصصنا هذا البحث بعنوان (تقنیة الحوار غیر المباشر في الشعر الكوردێ الحدیث). إعتمد البحث علی المنهج الوصفي التحلیلی و طبقناه علی نماذج و أمثلة لأشعار شعراء الكورد الحدیث. 

سەرچاوەکان:

 كوردی:

- جەلال ئەنوەر سەعید (٢٠١٣)، گفتوگۆ لە ڕۆمانی کوردیی کرمانجیی خواروودا، چاپخانەی کەمال، سلێمانی.

- سدیق سالح- رەفیق ساڵح- عەبدوڵا زەنگەنە(٢٠١٠)، كۆواری دەنگی گێتی تازە، خوولی دووەم، ب. دووەم، ژ. ٢١-٣٦، دەزگای چاپ و بڵاوكردنەوەی ئاراس، هەولێر.

- سەڵاح حەسەن پاڵەوان (٢٠١٠)،  شیعری كراوە (لە ئەزموونی شیعری نوێی كوردیدا)، چ. یەكەم، د. چاپ و بڵاوكردنەوەی ئاراس، چا. ئاراس، هەولێر.

- شنۆ محەمەد مەحمود (٢٠٠٧)، ڕۆڵی سوارەی ئیلیخانی زادە لە نوێگەری شیعری كوردیدا، چ. یەكەم، چا. چوارچرا، سلێمانی.

- فازیل مەجید مەحمود (د.)( ٢٠٠٧)، سروشت لە شیعری گۆراندا، چ. یەكەم، د. چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی.

عەرەبی:

- ادریس كریم محمد (٢٠٠٩)، الوحدات السردیة في حكایات كلیلة دمنة، ط. ١، دار المجدلاوی للنشر و التوزیع، عمان – أردن.

 

 

 گۆڤار و ڕۆژنامە:

كوردی:

- ڕامان (٢٠١٠)، هەڤپەیڤین لەگەڵ سەڵاح حەسەن پاڵەوان، گ. ڕامان، ژ. (١٥٧).

- عەلی عوسمان یاقووب(سوێد) (٢٠١٣)، ئاماژە شاراوەكانی زمان لە بنیاتی شانۆیی، گ. ڕامان، ژ. (١٩١).

- ناز ئەحمەد سەعید، ئەڤین ئاسۆس حمە (٢٠١٨)، دیالۆگ و فرەدەنگی لە شیعرە فارسییەکانی مەحوی دا، گ. زانکۆی ڕاپەڕین، ساڵی پێنجەم ، ژ.(١٥)، کانوونی یەكەم.

- هەژار فەقێ سلێمان (٢٠١٢)، هونەری دیالۆگ لە شیعری مەحوی-دا، گ.ڕامان، ژ. (١٨٥).

عەرەبی:

- بسام خلف سلیمان (٢٠١٣)، الحوار في روایة الإعصار و المئذنة لعماد الدین خلیل(دراسة تحلیلیة)، م. كلیة العلوم الإسلامیة، ع. الثالث عشر، مجلد السابع.

٣- نامە زانکۆیەکان:

- ئەردەڵان شوکور سابیر(٢٠٠٢)، تەکنیکی گێڕانەوە لە ڕۆمانە شیعرییەکانی شێرکۆ بێکەس، نامەی ماستەر، زانكۆی سەڵاحەدین-هەولێر.

- یاسین ڕەشید حەسەن(٢٠٠٤)، ناوەڕۆک و تەکنیکی درامای کوردی (١٩٩١-٢٠٠٢) ، نامەی ماستەر، كولێجی زمان، زانكۆی سلێمانی.

٤- فەرهەنگەکان:

- بەختیار سەجادی، محەمەد محموودی (٢٠٠٢)، فەرهەنگی زاراوەی ئەدەبی (ئەدەب، رەخنەی ئەدەب، تیوری ئەدەبی)(كوردی-ئینگلیزی)و(ئینگلیزی- كوردی)، د. چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی.

-‌‌ حەمە ڕەشید قەرەداخی (١٣٨٥/٢٠٠٦)، فەرهەنگی ئازادی، ئینگلیزی- کوردی، چ. یەکەم، دەزگای چاپ و نەشری ئیحسان – چاپخانەی اسوە.

 - عەبدوڵڵا جەبار (٢٧٠٧)، فەرهەنگی شارا (عەرەبی – كوردی)،چ١، خانەی چاپ و پەخشی رێنما، سلێمانی.

- فتاح كاویان(٢٠٠٠)، حەوتەوانە (فەرهەنگی ئینگلیزی- كوردی- فارسی)، چ. یەكەم، چاپخانەی ئۆفیسی تیشك، د. چاپ و پەخشی سەردەم.

- لیژنەی ئەدەب لە كۆڕی زانیاری كوردستان(٢٠٠٦)، زاراوەی ئەدەبی (كوردی، عەرەبی، ئینگلیزی)، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، هەولێر،.

- محەمەد عومەر(٢٠١٣)، فەرهەنگی گیرفانی مەورید (نوێ) (ئینگلیزی – كوردی)، چ.یەكەم، بڵاوكراوەی كتێبخانەی زانیار، سلێمانی،.

- موحسن ئه‌حمه‌د عومه‌ر (٢٠١٢)، فه‌رهه‌نگی ئه‌ده‌بی، چاپخانەی حه‌مدی، سلێمانی، له‌ بڵاوكراوه‌كانی پاشكۆی ره‌خنه‌ی چاودێر.

- هەژار(١٣٨١)، هەنبانەبۆرینە (فرهنگ كردی-فارسی)، چ. سوم، كتابخانەی ملی ایران، سروش، تهران.

٥- سایتی ئەلیكترۆنی:

‌‌كوردی:

-  بابان سەقزی(٢٠٠٥)،فەرهەنگی ئاڤێستا، ئینتەرنێت.

www.pertwk.com/pdf/ferhangi- avesta.pdf

- ڕەزا شوان(٢٠٢٠)، چیرۆكە شیعرەكانی فائق بێكەس بۆ منداڵان.

https://pmnews.se/?p=48239

-  هەژیر عەبدوڵڵا پوور(٢٠٠٨)، فەرهەنگی هەژیر(فارسی-كوردی)، ب. یەكەم، چ. یەكەم، چا. خانی(دهۆك)، هەولێر.

www.pertwk.com/pdf/ferhangi-hejir-1-pdf

عەرەبی:

- احمد بن فارس بن زكریا ابو الحسین، معجم مقایس اللغة(ت. هارون)، م. ح. : عبدالسلام محمد هارون، الجزء الثانی،دار الفكر للطباعة والنشر و التوزیع، ١٩٧٩م.

https://archive.org/stream/FP10288/02_10289#mode/2up

 - اسحاق رحمانی، دراسة عن أسلوب الحوار فی القرأن الكریم،

www.iikv.org//al-Nur

- لدیالوج- منتدی سماعی للطرب العربی الأصیل،

http://www.sama3y.net/forum/showthread.php

- سلمان العودة، معنی كلمة الحوار،

http://salmanalodah.com/main/46494-3-معنى-كلمة--الحوار-.html

- معن محمود عثمان ضمرة، الحوار فی القرآن الكریم،رسالة ماجستیر، كلیة الدراسات العلیا، جامعة النجاح الوطنیة، نابلس، فلسطین، ٢٠٠٥.

https://scholar.najah.edu/sites/default/files/all-thesis/dialogue_in_the_holy_quran.pd

پ- فارسی:

-https://www.vajehyab.com/?q=گفتگو&f=motaradef

-https://www.vajehyab.com/moein/معجم

 

٦-دیوانەكان:

- بەختیار زێوەر(٢٠٠٨)، دیوانی بەختیار زێوەر، كۆكردنەوەو پێشەكی ونووسینی پەراوێز(مەحموود زێوەر)، چ. سێیەم، د. چاپ و بڵاوكردنەوەی ئاراس، هەولێر.

- پیرەمێرد (١٩٨٠) ، پەندەكانی پیرەمێرد ، كۆكردنەوەو ساغكردنەوە و لەسەرنووسین و پێشەكی: كاكەی فەللاح، ب. چوارەم، چا. الحوادث، بەغدا.

- پیرەمێرد (٢٠١٠)، سەرجەم دیوانی پیرەمێرد بەرگی (٣،٢،١)، چ. یەكەم، ناوەندی چاپەمەنی و ڕاگەیاندنی خاك، چا. شڤان، سلێمانی.

- دڵدار (١٩٧١)، دیوانی دڵدار، چ. دووەمین، چاپخانەی كوردستان، هەولێر.

- سەلام(١٩٩١)، دیوانی سەلام، ئا. پێداچونەوەی پێشەكی: ئومێد كاكە ڕەش، چ. دووەم،  چاپخانەی الحوادث ،بەغدا.

- فایق بێكەس(٢٠٠٨)، دیوانی بێكەس، ڕێكخستن و ئا. ئومێد ئاشنا، چ. یەكەم، سنە.

- كامەران موكری(٢٠١٣)، دیوانی كامەران موكری شاعیر، ئا. لێكۆڵێنەوە و پێشەكی و پەراوێز نووسینی: عەبدوڵڵا ئاگرین (د)، چ. دووەم، هەولێر، ،

- گۆران، عەبدوڵڵا(١٣٨٦)، دیوانی گۆران، بڵاوكراوەی پانیز، چ. سێیەم، چاپخانەی داڵاهۆ، كتابخانەی ملی ایران، تهران.

- محەمەد ساڵح دیلان(٢٠١٣) ، دیوانی شیعر، ئا. لێكدانەوە و پەراوێزنووسین و پێشەكی: دكتۆر عەبدوڵڵا ئاگرین، چ. دووەم، چا. چوارچرا، هەولێر.

- هه‌ژار (٢٠٠١)، دیوانی هەژار بۆ كوردستان، بڵاوكراوەی ئاراس – ژ.٤٦، چ. چوارەم، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، هەولێر.

- هێمن موكریانی(٢٧٠٨) ،دیوانی هێمن موكریانی (سەرجەم شیعرەكانی مامۆستا هێمن)، نووسیار: وریا حەبیب، چ. یەكەم.