لادانی زمانی له‌ نوکته‌ی کوردیدا نوکتەکانی ''نوکتەی شاخ'' بە نموونە


Language Deviation in Kurdish Jokes (Nuktey şax as an instance)
Qais Kakl Tawfiq1, Hersh Chato Hussein2
Kurdish department, Faculty of Arts, Soran University1, Pshdar Education2

 Abstract

The study is under the title of ´´ Language Deviation in Kurdish Jokes (Nuktey şax as an instance) ´´, which attempts to analyze jokes, from its introduction and composition until discovering the reason of its effect that leaves on the receiver. This is due to the basis of concentration on composing compound words and adapting words, sounds as well as word order. The study assumes that the major characteristic feature of jokes is the deviation and transgression from the ordinary basis, whether it is logical or linguistic. This paper only concentrates on and examines the linguistic deviation. For this purpose, the study takes assistance bases and Grice theory as the measurement to discover the rate of linguistic deviations and how they occur through the two-sided basis in using denotative and connotative meaning and playing with words. The scope of the research work examines the jokes that derive from Kurdish culture and society. In addition, jokes from (Ȓştey mirwarî, Nuktey şax and Gepnamey mȇrguĺan) have been chosen to prove the linguistic deviations. 

پوختە:

ئەم توێژینەوە بە ناونیشانی (لادانی زمانی لە نوکتەی کوردیدا، نوکتەکانی ''نوکتەی شاخ'' بە نموونە)، هەوڵێکە بۆ شیکردنەوەی نوکتە؛ هەر لە ناساندن و شیکردنەوەی ڕۆنانی نوکتەکە، تا بەدیارخستنى هۆکارى ئەو کاریگەرییەى کە لەسەر وەرگری بەجێدەهێڵێت. ئەمیش بەهۆی بنەمای چڕکردنەوە لە پێکهێنانی وشە ئاوێتەکان و دەستکاریکردن لە وشە و دەنگەکان و ڕیزکردنێکی جیاواز بۆ پێکهاتەکانی ڕستەکە. هەروەها توێژینەوەکە گریمانەى ئەوەى کردووە، کە تایبەتمەندییەکى سەرەکیى نوکتە بریتییە لە لادان و دەرچوون لە بنەما باوەکان، جا لادانى لۆژیکى بێت یان لادانى زمانى. ئەم توێژینەوە تەنیا لادانە زمانییەکانى بە بەرچاو گرتووە و لێیکۆڵیوەتەوە. بۆ ئەم مەبەستەش بنەماکانى هاریکارى و تیۆرى گرایس کراوە بە پێوەر بۆ ئەوەى ڕێژەى لادان و چۆنیەتیى لادانە زمانییەکانى پێ بخەینەڕوو، لە ڕێگەی بنەمای دوو لایەنە لە بەکارهێنانی مانای پیتی و مەجازی و یاریکردن بە وشەکان. سنووری توێژینەوەکە سوودی لەو نوکتانە وەرگرتووە، کە هەڵقوڵاوی ناو کلتوور و کۆمەڵەی کوردین؛ واتە لە نوکتەکانمان نوکتەکانی (ڕشتەی مروای و نوكتەی شاخ و گەپنامەی مێرگوڵان) وەرگرتووە، بۆ سەلماندنی لادانە زمانییەکان.

وشە کلیلییەکان: نوکتە، ڕۆنان، لادانی زمانی.

 الملخص:

الدراسة بعنوان ( الانحراف اللغوي في النكات كردية_ النكات " نوکتەی شاخ" مثلا) محاولة لتحليل النكتة. من حيث التعرف على النكتة وتحليلها ، وتحديد سبب تأثيرها على المتلقي. ويرجع ذلك إلى مبدأ التركيز على تكوين الكلمات والتلاعب بالكلمات والأصوات وترتيب مختلف لمكونات الجملة. كما تفترض الدراسة أن السمة الرئيسية للنكتة هي والانحراف، سواء كان الانحراف منطقيا أو لغويا. نظرت هذه الدراسة فقط في الآثار اللغوية وفحصتها. تحقيقا لهذه الغاية ، على مبدأ التعاون الذي هو نظرية غرايس مفتوحة لمعيار تحديد مستوى الانحرافات اللغوية ، من خلال نهج ذي شقين في استخدام المعاني الحرفية والمجازية والتلاعب بالكلمات. وقد استفادت حدود الدراسة من النقاط المستمدة من الثقافة والمجتمع الكردي. واختار البحث نماذج من النكت (ڕشتەی مروای و نوکەتی شاخ و گەپنامەی مێرگوڵان) لإثبات الآثار اللغوية.

سەرچاوەکان

سەرچاوە کوردییەکان:

_ ئەحمەد، سافیە محەمەد (٢٠١٣)، لادان لە شیعری هاوچەرخی کوردیدا، نامەی دکتۆرا، چاپخانەی حاجی هاشم، هەولێر.

_ خاڵ، شێخ محەمەد (٢٠٠٥)، فەرهەنگی خاڵ، چاپی دووەم، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، هەولێر.

_ دەروێش، ڕەسوڵ (٢٠٠٩)، گەپنامەی مێرگوڵان، ب (١)، چاپخانەی حاجی هاشم، هەولێر

_ ڕەسوڵ، باباڕەسوڵ (٢٠١٣)، شیکردنەوەی دەق نوکتە بە نموونە، نامەی دکتۆرا، زانکۆی کۆیە، فاکەڵتی پەروەردە، کۆیە.

_ سوجادی، عەلادین (٢٠٠٧)، ڕشتەی مرواری، ب(١)، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی.

_ سوجادی، عەلادین (٢٠٠٥)، ڕشتەی مرواری، ب(٦)، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی.

_ سابیر، ئازاد (٢٠١٢)، نوکتەی شاخ، ب (٢،١)، چاپی یەکەم، چاپخانەی چوارچرا.

_ شێخانی، عەبدولوەهاب (٢٠٠٩)، فەرهەنگی شێخانی، چاپی یەکەم، چاپخانەی خانی، دهۆک.

_ عەبدوڵڵا، ئیدریس (٢٠١٤)، ئەدەبی میللیی و فۆلکلۆری، بەرگی دووەم، چاپخانەی حاجی هاشم، هەولێر.

_ عەبدوڵڵا، ئیدریس (٢٠١٠)، شێواز و شێوازگەری، چاپی یەکەم، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.

_ عەزیز، سروە فەیسەڵ (٢٠١٠)، بنەمای هاریکاری لە چوارچێوەی نواندنی کوردیدا، نامەی ماستەر، زانکۆی سەلاحەدین، کۆلێژی پەروەردە بۆ زانستە مرۆڤایەتییەکان، هەولێر.

_ فەرەج شاڵی، دولبەر ئیبراهیم (٢٠٠٠)، یاسا دەنگییەکانی زمانی کوردی، نامەی ماستەر، زانکۆی سلێمانی، کۆلێژی زمان، سلێمانی.

_ فەتاح، محمەد مەعروف (٢٠١٠)، لێکۆڵینەوە زمانەوانییەکان، کۆکردنەوە و ئامادەکردنی: شێروان حسین خۆشناو و شێروان میرزا قادر، چاپی یەکەم، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.

_ قەزاز، شەفیق (٢٠٠٠)، فەرهەنگی شارەزوور (کوردی‑ ئینگلیزی)، چاپی یەکەم، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، هەولێر.

_ کانەبی، دلێر سادق (٢٠٠٩)، هەندێ لادانی زمانی لای سێ شاعیری نوێخوازی کورد، نامەی ماستەر، چاپکردنی: چاپخانەی خانی، دهۆک.

_ مەردۆخی کوردستان، موحەمەد (٢٠٠٩)، فەرهەنگی مەردۆخ، ل. ئا. (ڕەئووف ڕەهنموون)، بەرگی دووەم، چاپی یەکەم، خانەی بڵاوکردنەوەی پڕتەوبەیان، سنە.

_ مەحموود، ئازاد ئەحمەد (٢٠١٢)، بونیاتی زمان لە شیعری هاوچەرخی کوردیدا، چاپی دووەم، چاپخانەی حاجی هاشم، هەولێر.

_ موکریانی، هەژار (١٩٩٠)، هەنبانەبۆرینە، چاپی یەکەم، چاپخانەی سروش، تاران.

_ موکریانی، گیو (١٩٩٩)، فەرهەنگی کوردستان، چاپی یەکەم، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، هەولێر.

_ نالی، (١٩٨٥)، دیوانی نالی، لێکۆڵینەوە و لێکدانەوەی (مەلا عەبدولکەریمی مودەریس و محەمەدی مەلا کەریم و فاتح عەبدولکەریم)، چاپی دووەم، چاپخانەی سیهر، تاران.

_ یەعقوبی، عەبدولخالق (٢٠٠٥)، دەنگی بلورینی دەق، چاپخانەی ڕاز، سلێمانی.

 

 

سەرچاوە عەرەبییەکان:

_ رفعت، سعد (2009)، نكتx نكت، ط1، اليقين للنشر والتوزيع، مصر.

_ عبدالحميد، شاكر (2003)، الفكاهةوالضحك، عالم المعرفة (289)، مطابع السياسة، المجلس الوطني للثقافة والفنون والاداب، الكويت.

_ عياشي، د. منذر (2009)، الأسلوبية و تحليل الخطاب، مركز الأنماء الحضاري، دمشق، سوريا.

_ كورك، ياكوب (1989)، اللغة في الأدب الحديث، ت: ليون يوسف و عزيز عمانوئيل، دار المأمون للترجمة والنشر، بغداد.

_ یاسین، بوعلی (١٩٩٦)، بيان الحد بين الهزل والجد، ط1، دار المدى للثقافة والنشر، سوريا.

سەرچاوە ئینگلیزییەکان:

_ Attardo.S (1994), Linguistic theories of humor, printing: Gerike GmbH, Berlin.

_ Berger, A.A (1993), An Anatomy of humor, New Brunswick: transaction publishers.

_ Roeckelein, E,J (2002), psychology of humor, a reference guide and annotated bibliography, London: Greenwood press.