لەنگییە عەرووزییەکانی یەکێک لە چاپەکانی دیوانی مەلای جزیری لە ئاستی وشە و دەستەواژە و لەت و دێرە شیعر


Asymmetric prosody in one of Melay Ciziri’s book editions at the level of word, phrase, poetic hemistich and stanza
Yadgar Rasool Hamad Ameen
Kurdish Department, Faculty of Arts, Soran University

پوختە:

ئەم توێژینەوەیە بە ناونیشانی (لەنگییە عەرووزییەکانی یەکێک لە چاپەکانی دیوانی مەلای جزیری لە ئاستی وشە و دەستەواژە و لەت و دێرەشیعر)، هەوڵێکە بۆ دەستنیشانکردنی ئەو هەڵە و لەنگییە ڕیتمییانەی کە لە یەکێك لە چاپەکانی دیوانی مەلای جزیریدا هەن و بەراوردکردنیان لەگەڵ چاپەکانی تر و چارەسەرکردنیان بە پێی بنەماکانی عەرووز.

توێژینەوەکە لە دوو بەش پێکهاتووە، لە بەشی یەکەمدا لەنگییەکان لەسەر ئاستی وشە و دەستەواژەکانەوە دیاریکراون و دابەشی سەر سێ تەوەر کراوە، یەکەم؛ دەستنیشانکردنی ئەو لەنگییانەن کە بەهۆی بوونی وشەیەک یان دەستەواژەیەک لە جێی وشە و دەستەواژەیەکی تر دروست بوون. دووەم؛ ئەو لەنگییانەن کە بە هۆی سوانی وشە یان دەستەواژەیەک دروست بوون. سێیەمیش؛ ئەو لەنگییانەن کە بەهۆی زیادەی وشەیەکەوە دروست بوون.

بەشی دووەمی ئەم توێژینەوەیەش تایبەتە بەو لەنگییانەی کە لەسەر ئاستی لەت و دێرەشیعرەوەن. هەموو ئەو حاڵەتانە بەراورد کراون لەگەڵ چاپەکانی تری شیعری جزیری و لێیان کۆڵدراوەتەوە و بە پێوەری عەرووز چارەسەرکراون.

 وشە کلیلییەکان: کێش، عەرووز، لەنگی، وشە و دەستەواژە، لەتە شیعر، دێرە شیعر

  

ملخص:

هذه الدراسة الموسومة ب (الخِلال العروضية في إحدى طبعات ديوان الملا الجزيري- على مستوى الكلمة والعبارة والمقطع والأبيات الشعرية) محاولة لتحديد الخلال والأخطاء ومقارنتها بالطبعات الأخرى لهذا الديوان، ومعالجتها وفق المعايير العروضية. حيث تم تحديد الخلل العروضي في الكلمة والعبارة والمقطع والأبيات الشعرية.

تتكوّن الدراسة من مقدّمة وقسمين وخاتمة، تمّ في القسم الأول تحديد الخلال العروضية على مستوى الكلمة والمصطلح ، من خلال ثلاثة محاور،  حيث حدد في المحور الأول الخلل العروضي الناتج عن وضع كلمة أو عبارة مكان كلمة أو عبارة أخرى، أما حالات الخلل العروضي الناتجة عن حذف الكلمة أو العبارة فقد تم تحديدها في المحور الثاني، وكفل المحور الثالث ببيان حالات الخلل الناتج عن زيادة كلمة، ومعالجتها كل ذلك وفق المعايير العروضية، بعد مقارنتها بما ورد في الطبعات الأخرى للديوان نفسه
وحاولنا في القسم الثاني تحديد الخلال العروضية على مستوى المقطع والأبيات الشعرية، ومعالجتها وفق المعايير العروضية، بعد المقارنة بما ورد في الطبعات الأخرى لديوان الملا الجزيري
 
ثم جاءت الخاتمة لتعرض فيها أهم نتائج الدراسة.

  

Abstract

This research, which is titled “Asymmetric prosody in one of Melay Ciziri’s book editions at the level of word, phrase, poetic hemistich and stanza”, studies and identifies the errors and asymmetric rhythmic prosody in one of Melay Ciziri’s book edition and compare them with other editions. The research explores the solutions according to the prosody criteria.

The research consists of two parts. In the first part, asymmetric prosodies are identified at the level of word and phrase, and this part is divided to three sections. Section one includes the identification of asymmetric prosodies resulted due to a word or a phrase used instead of another word or phrase. Section two is the asymmetric prosodies formed as a result of missing a word or a phrase. The third section covers asymmetric prosodies formed as a result of using extra word.

The second part of this research focuses on asymmetric prosodies at the level of hemistich and stanza. All the cases are investigated and compared with other editions of Ciziri’s poem and the solutions are presented according to prosody’s criteria.   

 

سەرچاوەکان:

-         ئامێدی، سادق بەهائەدین، دیوانا مەلایێ جزیری، چاپا یەکێ، چاپخانەی کۆڕی زانیاری کورد، بەغدا، ١٩٧٧.

-         دۆسکی، تەحسین ئیبراهیم، دیوانا مەلایێ جزیری، چاپا دووێ، دەزگەها سپیڕێز یا چاپ و وەشانێ، دهۆک، ٢٠٠٥.

-         الزڤنگی، احمد بن الملا محمد، العقد الجوهري في شرح دیوان الشیخ الجزري، ج١و٢، الطبعة الثانیة، ١٩٨٧.

-         زێرەڤان، عارف، مەلایێ جزیری(دیوان)، دەزگای ئاراس، هەولێر، ٢٠٠٧.

-         صادقی، شفیع، دیوان عارف ربانی شیخ احمد جزیری معروف بە (مەلای جزیری)، مؤسسە انتشارات حسینی اصل، ارومیە، ١٣٨٩.

-         گەردی، عەزیز، ڕابەری کێشی شیعری کلاسیکی کوردی (لێکۆڵینەوەی ئەدەبی)، چاپخانەی دێکان، سلێمانی، ٢٠٠٣.

-         هەژار، دیوانی عارفی ربانی شیخ احمد جزیری (مەلای جزیری)، سروش، تهران، ١٣٦١.