شیكردنەوەی هۆكارەكانی لاوازیی ناسنامەی نیشتمانی لە عێراق


Analysis of the Causes of National Identity Vulnerability in Iraq
 Salih Omar Issa,  Jalil Abbas Nader
Political Science Department, College of Political Science, Salahaddin University

پوختە:

عێراق ناسنامەی نیشتمانی لاوازی هەیە، چونکە دروستبوونی لەسەر بنەمای ڕەزامەندیی هاوڵاتیيانی نەبووە. بەریتانیا لەبەر بەرژەوەندییەکانی، لە سێ ویلایەتی بەسرا، بەغدا و موسل عێراقی دروست کرد بێ ئەوەی گوێ بە ویست و ئارەزووی گەلانی ئەم ویلایەتانە بدات، ڕێگای بەکارهێنانی هێزی سەربازی و سەرکوت کردنی بۆ دروستکردنی ناسنامەی نیشتمانیی عێراقی لە پێش گرت. ئەو ڕێگایە لە لایەن دەسەڵاتدارانی بەغدا بۆ دروستکردنی ناسنامەی نیشتمانی هەر بەردەوامە کە بووەتە هۆکاری بڵاوبوونەوەی توندوتیژی لەناو گەلانی عێراق. وای لێ کردوون وەکو بێگانە و دوژمن سەیری یەکتر بکەن و لە جیاتی ناسنامەی نیشتمانیی عێراقی ناسنامەکانی شیعە، سوننە و کورد بەو هۆیەوە بەهێز ببێت.

وشە کلیلییەکان: ناسنامەی نیشتمانی، عێراق، دەوڵەت- نیشتمانسازی، کێشەی نەتەوەیی- مەزهەبی.

ملخص:

أن الأزمة الأساسية للعراق منذ تأسيسه كدولة تكمن في عدم تكوين الهوية الوطنية العراقية. والعامل أو  السبب الرئيسي لهذه الأزمة يتمثل في طبيعة تأسيس دولة العراق، حيث تم تشكيلها عن طريق الدمج الأجباري لولايات البصرة، بغداد والموصل (أي العراق العربي و كوردستان الجنوبية)، كمكسب لبريطانيا بعد الحرب العالمية الأولى؛ فشكلتها بهذه الصيغة لتأمين مصالحها الخاصة، من دون الأهتمام بمطالب و مصالح شعوب أي سكان هذه الولايات. حاولت بريطانيا في البداية إيجاد هوية وطنية عراقية من خلال إستخدام القوة العسكرية، ولكنها لم تنجح في مسعاها، وقد أصبح ذلك نموذجا للأشخاص الذين حكموا العراق فيما بعد، فحاولوا هم أيضا تشكيل هوية وطنية عراقية بصورة قسرية بواسطة إستعمال القوة العسكرية وممارسة القمع؛ ولقد أدى ذلك الى عجز هذا البلد في تكوين هوية وطنية عراقية عامة لأهاليه بالرغم من مرور ما يقارب مائة أعوام على صنع الأطار الرسمي والحدود الجغرافية له، بل سبب ذلك في نشر العنف في المجتمع العراقي، وأن ينظر شعوب العراق تبعا لذلك كغرباء، وأدى ذلك أيضاً الى بروز الشرخ بين العرب الشيعة والعرب السنة والكورد، وسبب ذلك كله في تكوين ثلاث هويات إثنية مختلفة بدلا من هوية وطنية عراقية عامة وموحدة.

Abstract:

The main crisis in Iraq has begun since its formation until present. The main obstacle for the ongoing crisis is the lack Iraqi national identity. The main factor of lack of formation is due to United Kingdom of Britain’s interference in the sovereignty of Iraq and by insisting that provinces of Iraq must stick together such as Basra, Baghdad, and Mosul (the Arab section of Iraq and the south of Kurdistan). Also, United Kingdom has forcefully imposed these geographical changes in Iraq without paying attention to people’s demands and needs in Iraq. Furthermore, the United Kingdom brought an outsider to rule the country as the first king of Iraq after the World War I.  After that the United Kingdom of Britain attempted to create a national identity for Iraqis through military force, but this attempt was unsuccessful. Since then, all those who tried to govern Iraq forced the military oppression to establish the long last Iraqi Identity and this model military oppression became the norm to run the country called Iraq.

The aftermath of all the events that occurred in Iraq for the past hundred years since its establishment have made it difficult for this comprehensive national identity to form in the boundary called “Iraq”. In today’s Iraq, its people view each other like foreigners, and there is a visible deep division among the Shias, Sunnis and the Kurds. Finally, to end this division among all the components that make up Iraq is a formation national identity.

سەرچاوەكان

ا- كوردی

-        جەمال، نەوزاد، (2013) دەوڵەت وەک پرسێکی فەلسەفی، سلێمانی: دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم.

-        عوسمان، ئازاد، (2013) ناوچه دابڕێندراو و کێشه له سەرەکان، هەولێر: خانەی ئەربیل بۆ چاپ و بڵاوکردنەوه.

-        هیتوتی، نەوزاد عه بدوڵڵا، (2009) دۆزی کورد له عێراقدا و میکانیزمەکانی چارەسەرکردنی دوای 2003، هەولێر: دەزگای تویژینەوه و بڵاوکردنەوەی موکریانی.

ئینگلیزی

-         Bechhofer, Frank and David McCrone. National Identity, Nationalism and Constitutional Change. London: Palgrave Macmillan, 2009.

-         Andreouli, Eleni and Xenia Chryssochoou. “Social representations of national identity in culturally diverse societies”. In Sammut, G., Andreouli, E., Gaskell, G., & Valsiner, J. (Eds.). The Cambridge Handbook of Social Representations. Cambridge: Cambridge University Press, 2015.

عەرەبی

-        فرج شریف، امین، (2006) المواطنه و دورها فی تکامل المجتمعات التعددیه (المجتمع العراقی نموذجا )، اربیل: کلیه القانون و العلوم السیاسیه، جامعه صلاح الدین.

فارسی

-        آ‌قابخشی، علی و افشاری، راد مینو، (1383) فرهنگ علوم سیاسی، تهران: انتشارات چاپار.

-        بابایی فرد، اسداله، (1392) بحران هویت در جامعه معاصر ایران: رویکرد تاریخی، تجربی، تهران: انتشارات چاپخش.

-        جعفری ولدانی، اصغر، (1376)  بررسی تاریخی اختلافات مرزی ایران و عراق، تهران: انتشارات دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امورخارجه.

-        جعفری ولدانی، اصغر، (1388) چالش ها و منازعات در خاورمیانه، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

-        حافظ نیا، محمدرضا، (1390) اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، مشهد: انتشارات پاپلی

-        درایسدل، آ‌لاسایدر و جرالد اچ. بلیک، (1374) جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال آفریقا، ترجمه دره میر حیدر، تهران: موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.

-        دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی، (1384) عراق پس از سقوط بغداد، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.

-        عباسی قادی، مجتبی و خلیلی کاشانی مرتضی، (1388) تأثیر اینترنت بر هویت ملی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

-        قوام، عبدالعلی و زرگر افشین ، (1389) دولت سازی، ملت سازی و نظریه روابط بین الملل، تهران: انتشارات آ‌ثار نفیس.

-        گل محمدی، احمد، (1393) جهانی شدن فرهنگ، هویت، تهران: نشر نی.

-        لوئیس، برنارد (1381) خاورمیانه: دوهزار سال تاریخ از ظهور مسیحیت تا امروز، ترجمه حسن کامشاد، تهران: نشرنی.

-        مجتهد زاده، پیروز، (1391) جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی، تهران: انتشارات سمت.

-        مرادی، اسکندر و افضلی، رسول (1392) اندیشه های جدید در ژئوپلیتیک : پست مدرنیسم، پسا ساختارگرایی و گفتمان ، تهران: انتشارات زیتون سبز.

-        میرحیدر، دره و دیگران (1392) مبانی جغرافیای سیاسی، تهران: انتشارات سمت.

-        نقیب زاده، احمد، (1369) تحولات روابط بین الملل (از کنگره وین تا امروز)، تهران: قومس.

-        هانتینگتون، ساموئل، (1384) چالش های هویت در آمریکا، محمودرضا گلشن پژوه و دیگران، تهران: انتشارات موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران.

گۆڤارە زانستیە فارسیەكان

-        احمدی، حمید، (1382) هویت ملی ایرانی: بنیادها، چالشها و بایسته ها، مجله نامه پژوهش فرهنگی، شماره 6.

-        احمدی، حمید، (1390) بنیادهای هویت ملی ایرانی چهارچوب نظری هویت ملی شهروند محور، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

-        اسدی، علی اکبر، (1386) دولت- ملت سازی در عراق جدید و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، مجله سیاست دفاعی، سال پانزدهم، شماره 60.

-        برزگر، کیهان، (1385) چالشهای روند دولت سازی و ملت سازی در عراق و چشم اندازهای صلح و ثبات منطقه ای، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، شماره 46_45.

-        ثقفی عامری، ناصر، (1385) عراق جدید: تغییرات ژئوپلیتیک، فصلنامه راهبرد، ترجمه پیروز ایزدی، شماره 39.

-        جمشیدی، احمد، (1381) بحران هویت؛ علل و پیامدهای آن، مجله اصلاح و تربیت، شماره های 11و12.

-        حاجیانی، ابراهیم، (1379) تحلیل جامعه شناختی هویت ملی در ایران و طرح چند فرضیه، فصلنامه مطالعات ملی، شماره 5.

-        حافظ نیا، محمد رضا و الله وردی زاده، رضا، (1388) رابطه سیستم سیاسی بسیط با همبستگی ملی: بررسی موردی ایران، پژوهشنامه علوم سیاسی، شماره 17.

-        خدایی، زهرا، (1390) چالش های دموکراسی سازی در عراق پس از صدام، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، شماره 67.

-        راکی، داود، (1385) نگرانیهای هانتینگتون بررسی چالشهای (هویت ملی) در آ‌مریکا از نگاه هانتینگتون، مجله زمانه، سال پنجم، شماره 44.

-        زهیری، علیرضا، (1384) چیستی هویت ملی، فصلنامه علوم سیاسی، شماره 29.

-        سردارنیا، خلیل ا... و مهرآبادی، محمد زارع (1394)، فدرالیسم و فرهنگ سیاسی در عراق، فصلنامه روابط خارجی، سال هفتم، شماره١.

-        صالح، فروغ، (1388) هویت ملی، هویت قومی و وفاق ملی، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 49.

-        عبدی، عطا‌ء ا... و شیرزاد، ساکار(1395) نقش فضاهای جغرافیایی در رقابت قدرت ها؛ مطالعه موردی: کشور عراق، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال دوازدهم، شماره٣.

-        غلامی، طهمورث و احمدیان قدرت الله، (1393) ماهیت دولت و امنیت ملی در عراق، فصلنامه سیاست دفاعی، شماره 88.

-        قاسمی، علی اصغر و دیگران، (1390) همسازی هویت ملی و قومی در ایران، رویکرد اقوام ایرانی به وحدت ملی و حق تعیین سرنوشت، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 55.

-        کامران، حسن و کریمی پور، یدالله، (1381) مقدمه ای بر علت وجودی ایران جدید، فصلنامه مدرس، شماره 25.

-        لطف آ‌بادی، محسن، (1392) بازخوانی نظری مفهوم هویت، مجله خردنامه، سال چهارم، شماره 10.

-        متقی، ابراهیم، و محمد حسینی مسعود، (1391) فرصت ها و تهدیدات امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در قبال دولت - ملت سازی امریکا در عراق، مجله سیاست دفاعی(علمی-پژوهشی)، شماره 80.

-        ملکوتیان، مصطفی، (1383) مقدمه ای بر جغرافیای سیاسی و اهمیت استراتژیک ایران، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 63.

-        نیاکویی، سید امیر، (1392) بررسی بحران های عراق و سوریه در پرتو نظریه های امنیتی، فصلنامه علمی پژوهشی سیاست جهانی، دوره دوم، شماره 1.