ڕۆڵی هێزی لیڤی لە جێبەجێکردنی سیاسەتی بەریتانیا لە ناوچەی ڕەواندوزدا )١٩٢١ - ١١٩٣٢)

ڕۆڵی ‌هێزی لیڤی لە جێبەجێ کردنی سیاسەتی دەسەڵاتی بەریتانیا لە ناوچەی ڕەواندزدا (١٩٢١- ١٩٣٢)

 

م.ی. فارس لطيف یحیی                                    م.ی. نعمت علی محمود

زانكۆی سۆران/ فاكەڵتی ئاداب                        زانكۆی سۆران/ فاكەڵتی ئاداب

Faris.Yahya@soran.edu.iq Niamat.Mahmud@soran.edu.iq                                  

 

پوختە

لە ساڵی ١٩١٥ هێزی لیڤیی عێراقی بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی بەریتانیا لە عێراقدا دامەزرا، هێزەکە لەژێر فەرماندەیی ئەفسەرە بەریتانییەکان بوو و فەرمانی لەوان وەردەگرت. لەسەرەتادا ئەو هێزە پێکهاتبوو لە پێکهاتە سەرەکییەکانی عێراق لە کورد و عەرەب، بەڵام بەتێپەڕبوونی کات بەشداری پێکردنی ئەو پێکهاتانە کەمبووەوە و ئاشورییەکان بوونە توخمی سەرەکی هێزی لیڤی و ئەرک و مافیشیان گۆڕانی بەسەرداهات.

ئەم توێژینەوەیە (ڕۆڵی ‌هێزی لیڤی لە جێبەجێ کردنی سیاسەتی دەسەڵاتی بەریتانیا لە ناوچەی ڕەواندزدا (١٩٢١- ١٩٣٢) )، هەوڵێکە بۆ بەدەرخستنی ڕۆڵی ئەو هێزە لە ناوچەی ڕەواندز، کەوا رەواندز ببووە شانۆی ململانێی دەوڵەتی نوێی تورکیا و هێزەکانی بەریتانیا، کەوا هێزەکانی لیڤی رۆڵێکی دیاریان هەبوو لەدەرکردنی ئۆزدەمیر لە رەواندز و دواتر ئەم هێزە ڕۆڵی سەربازی دیاری هەبوو لە ناوچەکەدا. هێزی لیڤی بەشداربوو لە سەرکوتکردنی جوڵانەوە سیاسییەکانی دژ بە عێراق و دەسەڵاتی بەریتانیا لە  رەواندز و دەوروبەری و بەشدارییان کرد لە کۆتایی پێکهێنانی ئەو کێشە کۆمەڵایەتییانەی لە سنوری کارگێری رەواندزدا هەبوون، دواتر رۆڵی ئەم هێزە بەردەوام بوو تاوەکو لەساڵی ١٩٣٢کۆتایی بە ڕۆڵی ئەم هێزە هات.

لەم توێژینەوەیەدا دەر دەکەوێت کەوا دەسەڵاتدارانی ناوچەی رەواندز هێزەکانی لیڤییان بەکارهێناوە بۆ بەرژەوەندی تایبەتی خۆیان و کپکردنی هەموو دەنگە نەیارەکان لەلایەن خەڵکی ناوچەکەوە.

 

وشە کلیلییەکان: (هێزی لیڤی، ڕەواندز، بەریتانيیەكان، سەید تەها، ئەحمەد بەگی بەگۆك)


الملخص

تشكلت قوات الليفي في العراق عام (1915) أحتفاضاً للمصالح البريطانية في العراق،  كانت القوات الليفي تحت قيادة الضباط البريطانين وتستلم أوامرمنهم. في بداية تشكيل هذه القوات شاركت فيها المكونات العراقية الاساسية منها الكورد والعرب ولكن مع مرورالوقت تقلصت هذه المكونات حيث أصبح الأشوريين عنصر أساسي لقوات الليفي، كما أن تغييرمهامهم وواجباتهم.

تتكون هذا البحث بعنوان (دور القوات الليفية العراقية في فرض السياسة البريطانية في راوندز  ( 1921 -1932) محاولة في إبراز دور هذه القوات في منطقة راوندز وضواحيها، لان هذه المناطق كانت مسرحاً للصراع بين دولة تركيا الحديثة والقوات  البريطانية، حيث كانت لقوات الليفي دوراً بارزاً في طرد جماعة أوزدميرباشا في راوندز و بعد ذلك أصبحت لهذه القوات دوراًعسكرياً بارزاً في هذه المنطقة. شاركت هذه القوات في اخماد الحركات  السياسية المناوئة للحكماء العراقيين والقوات البريطانية في منطقة راوندز وتوابعها، كما شاركت في إنهاء المشكلات الاجتماعية من قبل الوحدة الادارية في راوندزواستمر دور هذه القوات في تلك المنطقة لحين إنتهاء دورهم في عام (1932).

من خلال دراسة هذا البحث يظهر ان السلطات في منطقة راوندز استخدمت القوات الليفية للمصالح الشخصية والخاصة وإخماد تلك الاصوات التي تظهر ضدهم من مواطن تلك المنطقة.

 

 

Abstract

Iraqi Levi Forces was established in early 1915 by Britain Officers in order to carry out British interests in Iraq. The forces were only getting permission and decisions from British Officers. At the first the force established by different structures in Iraq, but later on changed according to their rights and duties.

The central purpose of this study is to analyze (the role of Iraqi Levi force to carry out their policy in Rawanduzbetween (1921-1932). It is worth to examine it, because Iraqi Levi Force played a crucial role in ending Turkish and British conflict interests in Rawanduz. Thus, the force played an important role to remove Turkish forces and their local supporters in the area. Their role was continuing even after removal of the Turkish force in the region. That’s why the region was the main military basement. They did many military activities in the line of British interests in the region. They acted as a guardian of British interests in the region. For instance, if there were any obstacles or military threats against British interest, the force was used to respond and remove them. Moreover, the force used evento get personal interests by local administration likes solving social problems in the area. Their presence and activity were continued until the end of 1932, when British authority ended their role.

In conclusion, the local authority in Rwandiz used Iraqi Levi Forces not only to achieve British interests in the region but they also were used to get local community leaders, personal interests


سەرچاوەکان Referenes

أ: سەرچاوە کوردییەکان:

-       باوەڕ، ئەحمەد(٢٠٠٠)، کورد و ئۆزدەمیر، سلێمانی، وەزارەتی ڕۆشنبیری.

-       تەقی، جەلال (١٩٧٠)، ئەحمەد تەقی لە یاداشتەکانی دا، (چاپخانەی سلمان ألاعظمي)، بەغداد.

-       چیاووک، مەعروف (٢٠٠٨)، کارەساتی (بارزان)ی زوڵمڵێکراو، و: ئەبوبەکر ساڵح ئیسماعیل، هەولێر، دەزگای توێژینەوە و بڵاوکردنەوەی موکریانی.

-       حەمەدەمین، ئەحمەد (٢٠١٠)، چەند لاپەڕەیەک لەمێژووی نوێ و هاوچەرخی عێراق، هەولێر، دەزگای توێژینەوە و بڵاوکردنەوی موکریانی.

-       خواجە، ئەحمەد (٢٠١٣)، چیم دی، هەولێر، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس.

-       دەرگەڵەیی، مەلا ئەحمەد حەداد (٢٠١٥)، ڕواندز- باڵەک- برادۆست.

-       سەجادی، عەلائەدین (٢٠٠٥)، شۆرشەکانی کورد و کورد و کۆماری عێراق، چاپی دووەم، تەهران، ئەتڵەس چاپ.

-       کەمال مەزهەر (٢٠٠٩)، کورد و کوردستان لە بەڵگەنامە نهێنیەکانی حوکمەتی بەریتانیادا، بەرگی یەکەم، ئامادەکردن: عەبدوڵڵا زەنگەنە و شەهلا تاهیر حەیدەری، چاپی دووەم، لوبنان، گرین - گالۆری.

-       لاین،کاپتن(٢٠٠٧)، کورد و عەرەب و بەریتانییەکان، بیرەوەریەکانی لەمەڕ ڕووداوەکانی باشوری کوردستان ١٩١٩- ١٩٢٩، وەرگێڕانی لە ئینگلیزی: یاسین سەردەشتی، سلێمانی، چاپخانەی سیما.

-       محەمەد حەمەساڵح تۆفیق، (٢٠١٦)، کورد لە نامەکانی مس بێڵ دا، وەرگێر لەئینگلیزیەوە: محمد حەمە ساڵەح تۆفیق، ناوەندی مێژوویی جەمیل ڕۆژبەیانی، سلێمانی.

-       مەکداول، دیڤید (٢٠٠٥)، مێژووی هاوچەرخی کورد، وەرگێرانی لە فارسیەوە: ئەبوبەکر خۆشناو، چاپی دووەم، هەولێر، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە.

-       مەلا، ڕێببین سەعید (٢٠١٦)، سەید تەهای نەهری، هەولێر، ئەکادیمیای کوردی.

-       هامڵتن، م. (٢٠١٣)، ڕێگایەک بە کوردستاندا، و: د.عەلی عەبدولڕەحمان عەسکەری، خانەی موکریانی بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە.

-       هۆمەر، ئەحمەد حەمەمەدەمین (٢٠٠٦) ڕەواندز لێکۆڵینەوەیەکی مێژویی- سیاسی (1918-1939)، سلێمانی، سەنتەری لێکۆڵینەوەی ستراتیژی کوردستان.

-       ئیدمۆندس، سیسیل جۆن (٢٠٠٤)، کورد تورک عەرەب، و: حامید گەوهەری، چاپی دووەم، هەولێر، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس.

ب: سەرچاوە عەرەبییەکان:

-       أبرم شبيرا، قوات الليفي العراقية في الوثائق البريطانية،  للمزيد المعلومات انظربريد الاكتروني أرسل في 18-10- 2010 ((www.ankawa.com.

-       احمد، كمال مظهر (١٩٨٧)، دورالشعب الكردي في الثورة العشرين، المطبعة الحوادث، بغداد.

-       براون، العميد جي. كيلبرت (٢٠٠٦)، قوات الليفي العراقية  1915ـ1932، الترجمة: د.مؤيد ابراهيم الونداوي، السليمانية، بنکەی ژین.

-       پێ ڕەش (١٩٨٦)، العراق دوله بالعنف،  شوێنی چاپ، مطبوعات كردولوجيا.

-       پێ رەش، (١٩٨٦)، العراق دولة بالعنف، مطبوعات كردولوجيا، رقم(2).

-       جويده، وديع (٢٠١٣)، الحركة القومية الكردية نشأتها وتطورها، الناشران: دارالفارابي، بيروت، دار اراس، اربيل.

-       الحاج، د. عزيز (١٩٨٥)، القضية الكردية في العشرينات، الطبعة الثانية، بغداد، مؤسسة العربية للدراسات والنشر.

-       حبيب، د.كاظم (٢٠١٣)، لمحات من عراق القرن العشرين (بداية الاحتلال البريطاني للعراق ونهاية الانتداب 1914- 1932)، الجزء الاول، مطبعة اراس، اربيل.

-       هي، دبليو .أر. (1973)، سنتان فی کردستان 1918-1920، ترجمة: فواد جميل، الجزء الثاني، بغداد، دار الحائظ.

-       ياسين طه، د.ياسين(حزيران 2015)، قوات الليفي عهد الانتداب البريطاني على العراق بين عامي 1921-1932، مجلة كلية الاداب، جامعة البصرة، عدد(18).

ج: چاوپێکەوتن:

-       یەحیا بەگ بادلی، لەتیف، چاوپێکەوتن،(٢٢ی نیسانی ٢٠١٦).