بەراوردكرنی ڕۆمانی ''میرنامە''ی جان دۆست و ڕۆمانی ''سەمەرقەند''ی ئەمین مەعلوف لە ژێر ڕۆشنایی قوتابخانەی سڵاڤی

بەراوردكرنی ڕۆمانی ''میرنامە''ی جان دۆست و ڕۆمانی ''سەمەرقەند''ی ئەمین مەعلوف لە ژێر ڕۆشنایی قوتابخانەی سڵاڤی

 پ. ی. د. سیروان جبار ئەمین           م. ی. کاظم شێخ حسێن    

زانکۆی سۆران/ فاکەڵتیی ئاداب                زانکۆی سۆران/ فاکەڵتیی ئاداب

Sirwan.amin@soran.edu.iq               kadhim.hussein@soran.edu.iq

 

پوختە

ئەدەبی بەراوردکاری یەکێک لە ڕێگاکانی توێژینەوە لە دەقی ئەدەبی و لەم نێوەندەشدا قوتابخانەی سلاڤی وەکو یەکێک لە لقەکانی ئەدەبی بەراوردکاریی ئەو رێگەیەمان پێدەدات کە لە ڕووی زەمینە و ژێرخانەوە بەراوردی خاڵە لێکچووەکانی نێوان دوو دەقی ئەدەبی جیاواز بکەین کە هاوبارودۆخی و هاوسەردەمی جۆرێک لە هاوشێوەیی لە نێوانیاندا دروست کردووە.

هەردوو ڕۆمانی میرنامە و سەمەرقەند باسی قۆناغ ژیانی دوو کەسایەتیی هاوشێوە و تاڕادەیەک هاوسەردەمی دوو نەتەوەی جیاوازن کە ئەوانیش خەیامی نەیشاپوری و ئەحمەدی خانین. هاوهەلومەرجیی مێژوویی و کەلتوری و سیاسی بە جۆرێک لە جۆرەکان لێکچوونێکی زۆری لە نێوان هەردوو دەقدا لە ڕووی سروشتی کاراکتەرەکان و بارودۆخەکانەوە دروست کردووە و لەم توێژینەوەیەدا دەیانخەینە بەرباس و شیکردنەوەیان بۆ دەکەین.    

وشە کلیلییەکان:

ئەدەبی بەراوردکاری، قوتابخانەی سڵاڤی، ڕۆمانی میرنامە، ڕۆمانی سەمەرقەند، خاڵە لێکچووەکان.

 

چکیدە

ادبیات تطبیقی یکی از روش­های پژوهشی دربارە متون ادبی­است و در این میان مکتب اسلاوی بە عنوان یکی از شاخەهای ادبیات تطبیقی امکان این را فراهم میکند کە از نظر زمینە و زیر ساخت، نقاط مشابە دو متن ادبی مختلف­را مورد بررسی قرار بدهیم، کە همشرایطی و همزمانی نوعی از تشابە­را میان آنها بە وجود آوردە است.

رمانهای ''میرنامە'' و ''سمرقند'' شرح حال زندگانی دو شخصیت مشابە و تا اندازەای همدورەء دو ملت جودا هستند بە نامهای خیام نیشاپوری و احمد خانی. تشابە شرایط تاریخی و فرهنگی و سیاسی، از لحاظ اوضاع طبع شخصیت­ها نوعی تشابە­را میان دو تا متن بە وجود اوردە است، کە در این تحقیق آنها­را مورد تحلیل و بررسی قرار خواهیم داد.

Abstract

Comparative literature is a method of literary research, and the Slavic School is one of the branches of comparative literature which enables us to compare two independent literary texts by investigating their literary backgrounds according to various circumstances which created similarities between them.

 Mirnama and Samarqand are two famous novels that deal with the life stages of Khayyam Nishapuri and Ahmad Khani, who are two similar characters, in one way or another they are from the same century, thus they belong to two different nations. The historical, cultural, and political conditions have formed a kind of similarity between these two texts in terms of several circumstances and the nature of characters, which are going to be the issues of focus and discussion in our study.

 

٥.سەرچاوەكان

٥.١. بە زمانی كوردی

ـ كتێب

ابراهیم احمد شوان (پ)، ئەدەبی كۆنی كوردی، چاپی یەكەم، چاپخانەی زانكۆی سەڵاحەددین، هەولێر، ٢٠١٢.

جان دۆست، میرنامە، و. سەباح ئیسماعیل، لە بڵاوكراوەكانی ناوەندی ڕۆشنبیری و هونەری ئەندێشە، چاپی یەكەم، چاپخانەی ڕجایی، تاران، ٢٠١٣.

خەیام، چوارینەكانی خەیام، و. هەژار، چاپ تجدید، سروش، تهران،١٣٧٠.

رێزان ساڵح مەولود (د)، پێگەی ژن لە دیدی قوبادی جەلی زادە و نزار قەبانی دا، چاپخانەی حاجی هاشم، هەولێر، ٢٠١٣.

عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ (د)، ئەحمەدی خانی شاعیر و بیرمەند، فەیلەسوف و سۆفی، و. لە عەرەبیەوە: نووسەر خۆی، سلێمانی، ٢٠٠٨.

عەزیز گەردی، ئەدەبی بەراوردكاری، چابخانەی كۆری زانیاری كورد، بەغدا، ١٩٧٨.

عەلائەددینی سەججادی، مێژووی ئەدەبی كوردی،چاپی یەكەم، بڵاوكردنەوەی كوردستان، سنە، ١٣٨٩.

مارف خەزنەدار (د)، مێژووی ئەدەبی كوردی (بەرگی دووەم)، چاپی دووەم، چاپخانەی ئاراس، هەولێر، ٢٠١٠.

نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد، فەرهەنگی زاراوەی ئەدەبی و ڕەخنەیی، چاپخانەی بینایی، سلێمانی، ٢٠١١.

ئیبراهیم ئەحمەد شوان (د)، بەراوردی ئەدەبی (تیۆری و پراكتیكی)، چاپی یەكەم، چاپخانەی زانكۆی سەلاحەددین، هەولێر،٢٠١٤.

ئەمین مەعلووف، سەمەرقەند، و. لە فەرەنسییەوە:د. ئەحمەدی مەلا، بڵاوكراوەی دەزگای ئاراس، چاپی یەكەم، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، هەولێر، ٢٠٠٢.

 

ـ گۆڤار

ئیدریس عەبدوڵڵا، پوختەیەك لە بارەی ئەدەبی بەراوردكاری و قوتابخانەی سڵاڤی لە ئەدەبی بەراوردكاریدا (لێكۆڵینەوەیەكی ڕەخنەیی مێژووییە)، گ. ڕامان، ژ١٣٨، ٢٠٠٨.

٥.٢. بە زمانی عەرەبی

ـ كتێب

حسام الخطیب، آفاق الادب المقارن عربیا و عالمیا، ط١، دار الفکر المعاصر، بیروت، ١٩٩٢.

سعید علوش، مدارس الادب المقارن-دراسة منهجیة، المرکز ثقافي العربي، بیروت، ١٩٨٧.

عبده عبود (د)، الادب المقارن (مشكلات و افاق)، مطبعة اتحاد الكتاب العرب، دمشق، ١٩٩٩.

ـ گۆڤار

حیدر خضري، التجربە السلافیە والدرس المقارن لڵادب، مجلة الجمحیة العلمیة الایرانیة للغة العربیة و ادابها، العدد١٠، ٢٠٠٨.

حیدر محمود غیلان (د)، الادب المقارن ودور الانساق الثقافیة فی تطور مفاهیم و اتجاهاته، مجلة دراسات یمنیة، العدد٨٠.

٥.٣. بە زمانی فارسی

کتێب

محمد سعید جمال الدین، ادبیات تطبیقی، ترجمە سعید حسام پور و حسین کیانی، چاپ اول، دانشگاە شیراز، شیراز، ١٣٨٩.

ـ گۆڤار

بهنام میرزابابازادە فومشی و آدینە خجستەپور، ادبیات تطبیقی در روسیە، فصلنامە ادبیات تطبیقی، دورە٥، شمارە١، سال ١٣٩٣.