دەقاوێزان لە ڕۆمانی"حیكمەتی پیران"ی عەبدولكەریم فەتتاحدا

دەقاوێزان لە ڕۆمانی"حیكمەتی پیران"ی عەبدولكەریم فەتتاحدا

د. ڕێزان صالح مەولود - زانکۆی کۆیە
 م.ی. سەنگەر ناظم حسین - زانکۆی کۆیە
لاپەرە: ١٢٦ - ١٦٣

پێشەكی

لە دوای دروستبوونی قوتابخانەی بەراوردی ئەدەبی ئەمریكی و لە ئەنجامی ئەو ڕەخنە واقیعیانەی لە هەردوو قوتابخانەكەی دیكە (فرەنسی و سلاڤی) گیران بەهۆی پابەندبوونیان بە سێنترالیزمی ئەوروپایی وسەپاندنی زمانی جیاواز و جێگەنەبوونەوەی فۆلكلۆر و هاوسەنگی ئەدەبیی تیایاندا و هۆكاری دیكەی وەك فەرامۆشكردنی كلتور و فەرهەنگی وڵاتانی جیهانی سێیەم و ئاسیایی، كە نەیانتوانیوە ئەو كەلێنە مەعریفیانەی لێكۆڵینەوەكان پڕبكەنەوە و ئاستی توانەوەی كلتوری غەیرە نووسراوی نێوان دەقەكان دەربخەن، لەولایتریش ڕەخنەی بونیاتگەری هۆكارێكی دیكەی سەرەكی بوو بۆ دەركەوتنی دەقاوێزان، لەبەرئەوەی لە ڕێبازی بونیادگەریدا دەق وەكو یەكەیەكی سەربەخۆی بێ‌ گیان مامەڵەی لەگەڵدا دەكرێت و نووسەر و پەیامی خودی نووسەرەكە هیچ بەهایەكی ئەوتۆیان نییە لە چوارچێوەی توێژینەوە ڕەخنەكارییەكاندا، تا ئەو ئاستەی هەندێكی وەكو (ڕۆڵان بارت و فۆكۆ) نووسەر نەك وەك بەرهەمهێنەری دەق سەیرناكەن،بگرە وەكو كەسێكی مردووشی دادەنێن، واتە دەقئاوێزان وەكو كاردانەوەیەك بووە بۆ بیروڕای ئەو بونیادگەرانەی كە باوەڕیان بە سەربەخۆبوونی دەق هەبووە لەم ڕووەوە (تۆدۆرڤ) جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە، كە ئەو وڕێنەیە ئەگەر باوەڕمان وابێت، كە دەق بوونێكی سەربەخۆی هەیە، لەبەرئەوەی لەكرداری ئەدەبیدا ئەوە بە ئاشكرا دەردەكەوێت، كە دەق لێوانلێوە لە بەرهەمە ئەدەبییەكانی ڕابردووە، هەموو كارێكی هونەری لە ناوەرۆكیدا لەپەیوەندییەكی پێكەوەگرێدراو دایە لەگەڵ كارەكانی ڕابردوو بە پێی قۆناغەكانی مێژوو و بەدوای یەكداهاتنە جیاوازەكانەوە (لمرتجی، 1987: 45) .

ئەم توێژینەوەیە لەژێرناونیشانی (دەقئاوێزان لەڕۆمانی "حیكمەتی پیران"ی عەبدولكەریم فەتاح دا) یە، كە پێكهاتووە لە پێشەكییەك و دووبەشی سەرەكی، لە بەشی یەكەمدا، كە زیاتر پەیوەستە بە لایەنی تیۆری لە چەند بەندێكدا باسمان لە مێژوو و چەمك و زاراوەی دەقئاوێزان و یاسا و میكانیزم و سوودی دەقئاوێزان بۆ سەر ڕەوتی ڕەخنەی كوردی كردووە، هەرچی بەشی دووەمە تایبەتە بە پڕاكتیزەكردنی دەقئاوێزان لەسەر ڕۆمانی"حیكمەتی پیران"ی (عەبدولكەریم) و تیایدا باسمان لە هەر چوار جۆری (دەقئاوێزانی مێژوویی و فەلسەفی و ئایینی و حیكایەتی گیانداران) كردووە، لە كۆتاییشدا بە چەند خاڵێك ئەو ئەنجامانەمان خستۆتە ڕوو، كە لە كرۆكی توێژینەوەكە پێیگەیشتووین.

سوود و گرینگی ئەم توێژینەوەیە لەوەدا خۆی دەبینێتەوە، كە تاوەكو ئێستا بەشێوەیەكی فراوان ئاوڕ لە بەرهەمەكانی نووسەر نەدراوەتەوە، بۆیە ئامانج تیایدا لە پڕاكتیزەكردنی جۆر و میكایزمەكانی دەقئاوێزان و چۆنیەتی مامەڵەكردنی نووسەر لەگەڵیاندا دەردەكەوێت.

گیروگرفتی توێژینەوەكە: زیاتر لەپێچاوپێچی و ئاڵۆزی جۆرەكانی دەقئاوێزان لەنێو كرۆكی دەقەكەدا بەدی دەكرێت، كە كەم تا زۆر هەوڵی ڕوونكردنەوەی ئەو لایەنانەمان داوە.

بۆ دۆزینەوەی سیماكانی دەقئاوێزان لە ڕۆمانەكەدا.لەم توێژینەوەیەدا پشتمان بەستووە بە ڕێبازی ڕەخنەیی شیكاری-پڕاكتیكی.

 


الملخص

هذا البحث موسوم ب (التناص فى الرواية"الحكمة الشيوخ"لعبدلكريم فتاح) دراسة النقدية المقارنة، يتكون من المقدمة و فصلين الرئيسين و عدة المباحث، وفى النهاية يوجد النتائج البحث.

فى الفصل الاول شرحنا موضوعات حول النظرية التناص، مثل: (التاريخ و المفهوم و التعريف و المصطلح التناص و اليات التناص و الفائدة التناص فى النقد الكردى المعاصر)، اما الفصل الثانى فهو تطبيقيا اكثر يدور على المواضيع (التناص الدينى و التاريخى و الفلسفى و الروائى فى الرواية"الحكمة الشيوخ") و فى ذلك نعتمد على المناهج النقد الوصفى-التحليلى لنحدد التجليات التناص فى هذا الرواية، وفى الخاتمة يوجد النتائج التى وصلت الينا.


Abstract 

This research is intitlied ( intertextualite in the novel " the wisdom of the elders " by ABDULKARIM FATTAH ) its critic comparative study , consists of the preface and two chapter , and in the end, there are search results . In the first chapter we explained topics on the theory of intertextualite , such as : (history and concept and definition and the term intertextualite and the mechanics of intertextualite and intertextualite in contemporary Kurdish critic ), Chapter II is more applied ,we shed light ( intertextualite religious and historical and philosophical and novelist the novel " the wisdom of the elders ") and at that rely on curricula Monetary descriptive - analytical identify .manifestations of intertextualite in this novel.



سەرچاوەکان

القران الكريم

-           ابو حامد الغزالى و بذيلة (2010) احياء العلوم الدين، مغنى عن الاسفار فى الاسفار فى التخريج مافى احياء من الاخبار، للعلامة زين الدين ابى الفضل العراقى، مكتبة العصرية بيروت-صيدا.

-          بارت، رولان (١٩٩٨) نظرية النص، ت:محمد خير البقاعى، الهيئة المصرية للكتاب.

-          _______ (2011) خۆشیی دەق، و: د.محەمەد رەحیم ئەحمەدی، چ1، ئاراس، هەولێر.

-          بوجمعة، سارة (2015) جماليات التناص فى الشعر محمد جربوعة، رسالة ماجستير، جامعة محمد خيضر-بسكرة، الجزائر.

-          بەرزنجی، عبدلا تاهیر (1996) دەقاوێزان و ڕەخنەی نوی، گۆڤاری ئێستا، ژ6.

-          جاسم، باقر (1990) التناص مفهوم و الافاق، مجلة الاداب، ع7، بيروت، يوليو.

-          الجريوى، عبدالحميد، تجليات التناص فى الشعر عفيف الدين التلمسانى، رسالة ماجستير، جامعة ورقلة-جزائر.

-          حسينى، د.سيد محسن (١٣٨٦) مناسبات بينامتنى معارف بهاءولد و مثنوى معنوى از نظر داستانپردازى، ، فصلنامە پژوهشى ادبى، شمارە 16، تهران.

-          حەسەن، د.ئیبراهیم (2012) ڕەنگدانەوەی كەلەپور لە ڕۆمانی كوردیدا، چ1، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.

-          داد، سیما (١٣٩٠) قاموس اصطلاحات ادبى، چ5، انتشارات مرواريد، تهران.

-          رمضان، ابراهیم عبدالفتاح(٢٠١٣) التناص فى الثقافة لعربية المعاصرة، دراسة التاصيلية فى بيبلوجرافيا المصطلح، مجلة حجاز العالمية، ع5.

-          السد، نورالدين(١٩٩٧)، الاسلوبية و التحليل الخطاب، دار الهومة لطباعة و النشر والتوزيع، جزائر.

-          سەرجەم بەرهەمی حوسێن حوزنی موكریانی (2007) بەرگی دووەم، كۆكردنەوەی كوردستان موكریانی، هێنانەسەر ڕێنوسی نوێ‌، مەحمود زامدار، چ1، ئاراس، هەولێر.

-          الشعبة، نجاة عرب (2012) حوارية باختين، دراسة فى المرجعيات و المفردات، مجلة التواصل فى اللغات و الثقافة و الادب،ع31،جزائر.

-          طاهرى، د. قدرت الە، هوشنگی، مجید (1387) نقد بينامتنى سە اثر ادبى مسخ، كورى و كرگدن، مجلە نقد ادبى، سال اول، شمارە 4.

-          عزام، محمد (٢٠٠١) نص الغائب، تجليات التناص فى الشعر العربى، اتحاد الكتاب العربى، دمشق.

-          غزالى، ابو حامد (٢٠١٠) كيمياء السعادة ،ترجمة و تحقيق ابو سهل نجاح عوض صيام، ط1، دار المقطم للنشر و توزيع، مصر.

-          فتاح، عبدالكریم (2010) حیكمەتی پیران، چ1، چاپخانەی چوارچرا، سلێمانی.

-          كريستيفا، جوليا (١٩٩٧) علم النص، ت: فريد الزاهى، ط2دار توبقال-دار البيضاء-مغرب.

-          كەمال، د.محمد (2010) شیعر (پۆیەتیكا) ئەریستۆ، چ1،دەزگای سەردەم سلێمانی.

-          لمرتجى، انور(1987) سيمائية النص الادبى، د.ط، دار البيضاء-مغرب.

-          مثرد، نعيم قرد (2011) استراتيجية التناص فى الرواية سرادق الحلم و الفجيعة لعزالدين جلاوجى، رسالة الماجستير، جامعة ورقلة-جزائر.

-          مفتاح، محمد (١٩٨٥) الخطاب الشعرى، استراتيجية التناص، المركز الثقافى العربى دارالبيضاء.

-          مقفع، ابن (2015) كەلیلە و دیمنە، و: محمد چیا، چ1، چاپخانەی چوارچرا، سلێمانی.

-          مناصرة، عزالدين (٢٠٠٦) علم التناص المقارن ، دار مجد الاول لنشر، عمان، اردن.

-          موسی، ابراهیم نمر (٢٠٠٨) صوت التراث و الهوية دراسة فى شعر توفيق زياد، م.جامعة دمشق،جلد24، ع1+1.

-          نعيمة، ا.فرطاص (2010) ادبية النص عند ميخايل ريفاتير، مجلة كلية الاداب و علوم الانسانية و الاجتماعية،ع7،جامعة محمد خيظر-بسكرة،جزائر.

-          هەڵمەت، لەتیف (2012) دەقاوێزان لە شیعری نوێی كوردیدا بە نموونەی شیعرەكانی گۆران، پیرەمێرد، د.شنۆ محمد محمود، چ1، چاپخانەی بینایی، بلاوكراوەی بەرێوبەرێتی چاپ و بڵاوكردنەوەی سلێمانی.

-          يوسف، نداء على (2012) التناص فى الشعر محمد القيسى، رسالة ماجستير،جامعة النجاح-فلسطين